Σημαντική ρευστοποίηση του εκλογικού σώματος

• ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΒΕΡΝΑΡΔΑΚΗ* Η ΑΥΓΗ: 21/11/2010

* Στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο δημοκρατικής νομιμοποίησης οι περισσότεροι εκλεγέντες

* Η κοινωνική και πολιτική χρησιμότητα των κομμάτων και ειδικά των κομμάτων εξουσίας έχει μειωθεί δραματικά

* Ο μικρός αριθμός δήμων που κέρδισε η αριστερά δεν αφήνει περιθώρια να επηρεάσει σοβαρά τις εξελίξεις στο κοινωνικό επίπεδο

Οι λαϊκές τάξεις παρουσιάζονται πολιτικά διαιρεμένες ως προς την πολιτική τους εκπροσώπηση

Ο δεύτερος γύρος των Περιφερειακών και Δημοτικών Εκλογών 2010 επιβεβαίωσε την εικόνα που είχε διαμορφωθεί από τον πρώτο σχετικά με την πορεία του κομματικού συστήματος και την κατάσταση των κομμάτων.

Πιο αναλυτικά:

* Η αποχή διευρύνθηκε ακόμα περισσότερο και υπολογίζεται ότι άγγιξε το 43% του πραγματικού εκλογικού σώματος (έναντι του 27% του α' γύρου). Παράλληλα διατηρήθηκε το ίδιο σχεδόν ποσοστό λευκής και άκυρης ψήφου (10%) με τον α' γύρο. Οι νέοι δημοτικοί και περιφερειακοί άρχοντες αρχίζουν τη θητεία τους με το χαμηλότερο δυνατό επίπεδο δημοκρατικής νομιμοποίησης, γεγονός που θα επιδράσει καταλυτικά στην πολιτική αντοχή τους. Πρέπει να θεωρείται βέβαιον από τώρα, ότι οι επόμενες δημοτικές και περιφερειακές εκλογές θα σημαδευτούν από μεγάλες έως σαρωτικές αλλαγές των διοικήσεων που εξελέγησαν.

* Το ΠΑΣΟΚ κατάφερε εν μέρει να αμβλύνει τη δυσμενή εικόνα του α' γύρου, κερδίζοντας (σχεδόν παντού οριακά) τις οκτώ από τις δεκατρείς περιφέρειες της χώρας. Η εξαιρετικά μεγάλη φθορά επιπλέον των δεξιών διοικήσεων των Δήμων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης επέτρεψε την αλλαγή σελίδας, γεγονός που προστέθηκε στην άμβλυνση της κακής εκλογικής εικόνας του α' γύρου. Ωστόσο, για τον ίδιο ακριβώς λόγο (τεράστια φθορά των δημοτικών διοικήσεων) το ΠΑΣΟΚ έχασε τον Πειραιά και την Πάτρα. Στις περισσότερες περιπτώσεις του δεύτερου γύρου είτε σε δήμους είτε σε περιφέρειες πιστοποιήθηκε η έλλειψη κοινωνικών και πολιτικών συμμαχιών. Οπου κέρδισε οφείλεται κυρίως στην αποχή και την ψήφο διαμαρτυρίας του λευκού / ακύρου, παρά στην αύξηση των ψήφων του.

* Η ΝΔ με τη σειρά της έδειξε ότι δεν είχε τις πολιτικές αντοχές και τις κοινωνικές εφεδρείες ώστε να βελτιώσει το μέτριο αποτέλεσμα του α' γύρου. Βρίσκεται πάντως σε απόσταση αναπνοής από το ΠΑΣΟΚ, λόγω της φθοράς του τελευταίου.

* Τα υπόλοιπα κόμματα έμειναν σε γενικές γραμμές ανεπηρέαστα από το πολιτικό αποτέλεσμα του β' γύρου.

• Η μεταβατική κατάσταση κρίσης του κομματικού συστήματος

Όπως φαίνεται στον Πίνακα 1, η πολιτική γεωγραφία των νέων Δημοτικών Αρχών (βάσει της πολιτικής-κομματικής υποστήριξης που απολάμβαναν) δείχνει καθαρή επικράτηση των «ανεξάρτητων» δημοτικών σχημάτων και συνδυασμών (51.1%). Το γεγονός αυτό είναι πολύ σημαντικό για το μεταπολιτευτικό κομματικό σύστημα, το οποίο ιστορικά στηρίχτηκε στα μαζικά, συμπαγή και χωρικώς διαρθρωμένα μέχρι το επίπεδο της μικρής ενορίας πολιτικά κόμματα. Τα ισχυρά πολιτικά κόμματα της μεταπολίτευσης ήταν και οι μόνοι πολιτικοί οργανισμοί που μπορούσαν να καθορίσουν την εκλογή δημοτικών αρχόντων σε επίπεδο μεγάλων και μεσαίων δήμων. Η σημερινή εξέλιξη καθίσταται δε ακόμα πιο εντυπωσιακή αν συνυπολογιστεί ότι προέκυψε σε επίπεδο «καλλικρατικών δήμων», που τόσο στο επίπεδο της χωρικής κλίμακας όσο και στο επίπεδο των νομικών περιορισμών συγκρότησης συνδυασμών, λειτουργούσε ασφυκτικά για συνδυασμούς «ανεξάρτητους» ή ακόμα και για συνδυασμούς μικρότερων πολιτικών κομμάτων.

Το άθροισμα των νέων δήμων που «ανήκουν» στα δύο μεγάλα κόμματα φτάνει μόλις το 45%, γεγονός αδιανόητο για το κομματικό σύστημα της δεκαετίας του ' 80, του ' 90, αλλά και των αρχών του 2000.

Το γεγονός της επικράτησης «ανεξάρτητων» συνδυασμών δεν σημαίνει προφανώς ότι τα κόμματα έχουν ήδη ολοκληρώσει τον ιστορικό τους κύκλο, ή ακόμα ότι οι «ανεξάρτητοι» αυτοί συνδυασμοί δεν έχουν μια όσμωση με τα κόμματα και δεν επηρεάζονται ή δεν εξαρτώνται ως ένα σημείο εμμέσως από αυτά. Σημαίνει ότι η κοινωνική και πολιτική χρησιμότητα των κομμάτων, και κυρίως των δύο κομμάτων εξουσίας, έχει μειωθεί δραματικά και έτσι στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών, όσο μεγάλης χωρικής κλίμακας κι' αν είναι, επηρεάζουν περισσότερο άλλες μεταβλητές πέραν της κομματικής ισχύος.

Από το συνολικό εκλογικό αποτέλεσμα των δημοτικών κυρίως εκλογών πιστοποιείται επίσης η απώλεια μιας μεγάλης ευκαιρίας για την ελληνική αριστερά στο σύνολό της να κεφαλαιοποιήσει εκλογικά και πολιτικά τη ρευστοποίηση των κομμάτων εξουσίας και να «καταλάβει θέσεις» στον πυρήνα των τοπικών κοινωνιών και μάλιστα σε συνθήκες μεγάλης οικονομικής κρίσης. Ο μικρός αριθμός δήμων που κέρδισε την καθιστά περιθωριακή δύναμη στο νέο περιβάλλον, χωρίς δυνατότητες να επηρεάσει σοβαρά τις εξελίξεις στο κοινωνικό επίπεδο υπέρ των λαϊκών τάξεων. Αντίθετα μάλιστα με τη δεξιά (Ν.Δ.-ΛΑΟΣ) αλλά σε μεγάλο βαθμό και με το ΠΑΣΟΚ, η «Αριστερά» πιστοποίησε ότι δεν έχει συνείδηση «πολιτικής παράταξης», δηλαδή μιας ιδεολογικο-πολιτικής οικογένειας που μπορεί, παρά τις διαφορές της, να αλληλο-υποστηρίζεται σε συγκεκριμένες συνθήκες.

• Η ρευστοποίηση σε συνθήκες οικονομικής κρίσης

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αποτυπωθεί, έστω και ενδεικτικά, ο πολιτικός συσχετισμός δυνάμεων στις σημερινές συνθήκες όξυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων και της οικονομικής κρίσης. Διαχωρίζοντας τους νέους δήμους του Λεκανοπεδίου της Αττικής βάσει της βασικής κοινωνικο-επαγγελματικής (κ/ε) τους σύνθεσης και καταγράφοντας την πολιτική προέλευση των δημοτικών αρχών που εξελέγησαν, διακρίνονται ορισμένες βασικές ιδεολογικές τάσεις πολιτικής συμπεριφοράς, οι οποίες βεβαίως θα πρέπει να επιβεβαιωθούν στο επόμενο διάστημα. Δυστυχώς, η σχετική πολυπλοκότητα των δημοτικών συνδυασμών σε σχέση με την πολιτική τους στήριξη δεν επιτρέπει μια περισσότερο ακριβή προσέγγιση των κομματικών συσχετισμών, ανάλογη με αυτή των περιφερειακών εκλογών (με την εξαίρεση των συνδυασμών του ΚΚΕ που εμφανίστηκαν και στους δήμους με απόλυτη «καθαρότητα»). Έτσι θα χρησιμοποιήσουμε ως γενικό δείκτη την πολιτική προέλευση του δημοτικού συνδυασμού που προέκυψε στο β' γύρο, με όλη τη σχετικότητα που περιλαμβάνει.

Στον Πίνακα 2 λοιπόν, φαίνεται ότι οι «υψηλοί» κ/ε δήμοι του Λεκανοπεδίου (π.χ. Ψυχικό - Φιλοθέη, Π. Φάληρο, Γλυφάδα, Βούλα - Βουλιαγμένη - Βάρη, Κηφισιά, κ.λπ.) κατά 75% πέρασαν στα χέρια της ΝΔ και κατά 25% του ΠΑΣΟΚ. Η κυριαρχία της Ν.Δ. επιβεβαιώθηκε και στους «υψηλούς-μεσαίους» κ/ε δήμους (μεσοαστικά στρώματα) (π.χ. Αγ. Παρασκευή, Χαλάνδρι, Βριλήσσια, Μαρούσι, κ.λπ.), το σύνολο σχεδόν των οποίων πέρασε στα χέρια της.

Αντίθετα, στους «μεσαίους» κ/ε δήμους (π.χ. Ελληνικό-Αργυρούπολη, Γαλάτσι, Βύρωνας, Ζωγράφου, κ.λπ.) παρατηρείται μεγαλύτερη διασπορά πολιτικής επιρροής, με τους «ανεξάρτητους» να προηγούνται, το ΠΑΣΟΚ να ακολουθεί με μεγάλη απόσταση και την «Αριστερά» να επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά την ισχυρή πολιτική της διείσδυση στα στρώματα αυτά.

Τέλος, σημαντική διασπορά παρατηρείται και στους κατεξοχήν «μισθωτούς - εργατικούς» κ/ε δήμους (π.χ. Περιστέρι, Αιγάλεω, Νίκαια-Ρέντη, Κερατσίνι-Δραπετσώνα, Αγ. Ανάργυροι - Καματερό, Πετρούπολη, κ.λπ.) με το ΠΑΣΟΚ να κερδίζει τελικά το 40% των Δήμων αυτών, τους «ανεξάρτητους» να ισοδυναμούν με αυτό, και την ΝΔ με την «Αριστερά» να καταγράφουν ενδεικτικά από 10%.

Η παραπάνω εικόνα δείχνει σε γενικές γραμμές - και σε σχέση με την εικόνα των βουλευτικών εκλογών του 2009 - σημαντική μείωση των δυνάμεων του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ., αλλά και σημαντική ρευστοποίηση του εκλογικού σώματος σε διαφορετικές πολιτικές συμπεριφορές. Ειδικότερα για το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να εξατμίζεται πλήρως ο κοινωνικός - εκλογικός πολυσυλλεκτισμός του 2009 που του επέτρεψε να καταγράψει εθνικό ποσοστό σχεδόν 44%. Περιγράφει, επίσης, μια σημαντική κοινωνική πόλωση μεταξύ, αφενός μεν των αστικών και μεσοαστικών κοινωνικών τάξεων αφετέρου δε των λαϊκών και μεσαίων κοινωνικών τάξεων. Ενώ όμως οι πρώτες έχουν ένα σαφή πολιτικό προσανατολισμό, οι δεύτερες παρουσιάζονται πολιτικά διαιρεμένες ως προς την πολιτική εκπροσώπησή τους.

* Ο Χρ. Βερναρδάκης είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ΑΠΘ

Πληροφορίες για το εκλογικό σώμα

• Στα 9.835.007 άτομα όσοι έχουν δικαίωμα ψήφου, 245.866 οι νέοι ψηφοφόροι

Σε 9.835.007 άτομα, ανέρχονται οι πολίτες που έχουν δικαίωμα ψήφου στις εκλογές της 4ης Οκτώβρη, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών, που παρουσίασε χθες, σε συνέντευξη Τύπου, ο υπηρεσιακός υπουργός Σπ. Φλογαΐτης. Από αυτούς τα 5.076.727 είναι γυναίκες και τα 4.758.280 άντρες. Οι νέοι ψηφοφόροι, δηλαδή αυτοί που θα ψηφίσουν για πρώτη φορά, ανέρχονται σε 245.866 άτομα (το 2,5% του εκλογικού σώματος).

Οι ετεροδημότες ανέρχονται στις 116.941 άτομα, τα οποία θα ψηφίσουν βάσει ειδικών καταλόγων σε τμήματα του τόπου διαμονής τους. Από αυτούς 7.521 άτομα δε θα ψηφίσουν ως ετεροδημότες στον τόπο διαμονής τους, αλλά θα πρέπει να πάνε στον δήμο ή στην κοινότητα που είναι εγγεγραμμένοι δεδομένου ότι δεν κατέστη δυνατό να συμπεριληφθούν σε εκλογικά τμήματα ετεροδημοτών. Προϋπόθεση για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος εκλογέων ως ετεροδημοτών αποτελεί η εγγραφή, σε όλη την εφετειακή περιφέρεια του τόπου διαμονής τους, σαράντα (40) τουλάχιστον ετεροδημοτών προερχομένων από την ίδια βασική εκλογική περιφέρεια. Οι εν λόγω ετεροδημότες θα ενημερωθούν σχετικώς με επιστολές και μέσω τηλεφώνου.

Οι διπλοεγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους ανέρχονται στους 12.475, χαμηλός αριθμός σε σχέση με το σύνολο των εκλογέων. Ο Σπ. Φλογαΐτης δήλωσε πως έχουν ληφθεί μέτρα, ώστε να μη διπλοψηφίσουν.

Στη συνέντευξη, επίσης, παρουσιάστηκε η ενημερωτική καμπάνια του υπουργείου Εσωτερικών, ούτως ώστε να ενημερωθούν οι πολίτες και να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία. Η καμπάνια που έχει γενικό τίτλο «Κάθε ψήφος, μια επιλογή για το αύριο» θα ξεκινήσει τις επομένες μέρες με καταχωρήσεις διαφημίσεων στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα και τις εφημερίδες.

Ακόμη, οι εκλογείς, από την ερχόμενη Δευτέρα, θα μπορούν να ενημερώνονται για το σε ποιο ακριβώς εκλογικό τμήμα ψηφίζουν, ρωτώντας στο Δήμο ή την κοινότητα στην οποία είναι εγγεγραμμένοι ως δημότες, μέσω ΚΕΠ, καλώντας στον ειδικό τηλεφωνικό αριθμό 1500 και μέσω Διαδικτύου στη διευθύνσεις: www.ypes.gr και www.ermis.gov.gr.

Στο μεταξύ, χτες, έληξε η προθεσμία υποβολής των αιτήσεων για τα κόμματα που επιθυμούν να συμμετάσχουν στις εκλογές. Αιτήσεις κατέθεσαν συνολικά 28 κόμματα, τη νομιμότητα της συμμετοχής των οποία θα εξετάσει σε συνεδρίασή του το Α' Τμήμα του Αρείου Πάγου. Θα ακολουθήσει η ανακήρυξη από τον Αρειο Πάγο όσων κομμάτων και συνδυασμών πληρούν τις τυπικές προϋποθέσεις. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 18/09/2009

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

8/5/2004

-- Ποιοι ετεροδημότες ψηφίζουν στον τόπο κατοικίας τους

6/5/2004

-- Ποιοι ετεροδημότες ψηφίζουν στον τόπο κατοικίας τους

30/4/2004

-- Ποιοι ετεροδημότες ψηφίζουν στον τόπο κατοικίας τους

29/4/2004

-- Ποιοι ετεροδημότες ψηφίζουν στον τόπο κατοικίας τους

6/3/2004

-- Αύριο ψηφίζουμε

Ο χάρτης των εκλογών

• H σύνθεση και οι μεταβολές στο σώμα των ψηφοφόρων

Της Εφης Χατζηϊωαννιδου, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 13/09/2009

Χωρίς αξιοσημείωτες μεταβολές παραμένει το εκλογικό σώμα που θα προσέλθει στις κάλπες στις 4 Οκτωβρίου για να εκλέξει τα μέλη του νέου Κοινοβουλίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γ’ Αναθεώρησης, του Μαΐου του 2007, το σώμα των Ελλήνων εκλογέων αγγίζει τα 9.824.223. Εξ αυτών οι 4.746.516 είναι άνδρες και οι 5.077.707 γυναίκες. Οι ενημερωμένοι κατάλογοι έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί από τις 8 Αυγούστου του 2007, μέσω ειδικών κόμβων στο Διαδίκτυο και σύμφωνα με αυτούς οι διπλοεγγεγραμμένοι ανέρχονται στους 6.556 και είναι όσοι βρίσκονται καταχωρημένοι σε διαφορετικούς ΟΤΑ (έναντι των 6.958 της προηγούμενης αναθεώρησης). Ενώ παράλληλα υπάρχουν περίπου 2.600 διπλοεγγεγραμμένες γυναίκες που έχουν καταχωρηθεί στους καταλόγους και με το πατρικό και με το συζυγικό τους επώνυμο (έναντι των 3.113 της προηγούμενης αναθεώρησης). Με βάση τα νέα δεδομένα προκύπτει ότι οι μεταβολές σε ετήσια βάση ήταν οι εξής: για μεν τους διπλοεγγεγραμμένους άγγιξε το 32%, για τις διπλοεγγεγραμμένες γυναίκες το 38% και για τους διπλοεγγεγραμμένους στον ίδιο ΟΤΑ η μείωση δεν ξεπέρασε το 7%.

Ετεροδημότες

Οι ετεροδημότες που έχουν καταγραφεί δεν ξεπερνούν πλέον τους 123.010 (έναντι των 124.380 που βρέθηκαν στην προηγούμενη αναθεώρηση). Εμφανίζονται δηλαδή μειωμένοι κατά 1.370, μείωση που κατά τους αρμοδίους θα πρέπει να αποδοθεί κυρίως στις διαγραφές λόγω θανάτων, στις μεταδημοτεύσεις των εκλογέων στον τόπο κατοικίας τους και δευτερευόντως σε νεότερες αιτήσεις διαγραφής από τους καταλόγους των ετεροδημοτών ή άλλες αιτίες.

Οι αλλαγές στο εκλογικό σώμα δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Για παράδειγμα οι γυναίκες της Α΄ Αθηνών μειώθηκαν κατά 12.000 ενώ αντίθετα αυξήθηκαν εκείνες της Β’ Αθηνών κατά 16.951. Αντίστοιχα στη Μεσσηνία οι γυναίκες λιγόστεψαν κατά 3.778, ενώ οι άνδρες μειώθηκαν μόλις κατά 767. Συγκρινόμενο στο σώμα με τους εκλογείς του 2004 η μεγαλύτερη διαφορά σημειώνεται στην Α’ εκλογική περιφέρεια Αθηνών όπου και πάλι οι γυναίκες παρουσιάζονται μειωμένες κατά 47.477, ενώ αντίθετα στη Β’ Αθηνών αυξάνονται κατά 33.005. Μεγάλη είναι και η αλλλαγή στη Β’ Θεσσαλονίκης, όπου και εκεί ο γυναικείος πληθυσμός παρουσιάζεται αυξημένος κατα 25.269.

Νέοι εκλογείς

Περίπου 245.866 νέα παιδιά θα σηκώσουν για πρώτη φορά το παραβάν για να αποφασίσουν ποιους πολιτικούς θα στείλουν στην Εθνική Αντιπροσωπεία. Από αυτά τα 124.969 θα είναι αγόρια και τα 120.897 κορίτσια.

Η μεγάλη πλειοψηφία των νέων ψηφοφόρων καταγράφεται στους καταλόγους της Β’ Αθηνών, όπου 37.342 νέοι θα προστεθούν στη μεγαλύτερη εκλογική περιφέρεια της χώρας, και ακολουθούν το υπόλοιπο της Αττικής με 12.003 μαζί με τη Α’ Θεσσαλονίκης που έχει 14.199 νέους εκλογείς. Αντίθετα από τις μικρότερες περιφέρειες εκείνη που θα μπολιαστεί με το λιγότερο φρέσκο και νεανικό πνεύμα θα είναι η Λευκάδα με μόλις 597 νέα... κουκιά και ακολουθεί η Ευρυτανία με 699 και η Φωκίδα με 970.

Από τις εκλογικές περιφέρειες με τη μικρότερη εκλογική δύναμη ξεχωρίζει η Λευκάδα με 29.395 ψηφοφόρους, ακολουθεί η Ευρυτανία με 34.371 και η Ζάκυνθος με 42.266. Από τις μεγαλύτερες ξεχωρίζει η φαραωνική εκλογική περιφέρεια της Β’ Αθηνών με τον αριθμό ρεκόρ των 1.387.295 ψηφοφόρων και ακολουθεί η Α’ Θεσσαλονίκης με 502.911 ψηφοφόρους και η Α’ Αθηνών με 496.866. Η δεκάδα με τις πολυπληθέστερες εκλογικές περιφέρειες ολοκληρώνεται με το νομό Ηρακλείου στον οποίο θα ψηφίσουν 246.020 πολίτες.

Αναφορικά με τη γήρανση του εκλογικού σώματος αξίζει να σημειωθεί ότι οι εκλογείς ηλικίας από 18-23 ετών φτάνουν τους 695.297, ενώ οι εκλογείς άνω των 71 ετών φτάνουν τους 1.982.698.